Moğolların dini kimliği ve tarih boyunca benimsedikleri inanç sistemleri, Orta Asya tarihi araştırmalarında ilk sıralarda yer alıyor. Cengiz Han döneminden bu yana Tengricilik, Şamanizm, Budizm, İslamiyet ve Hristiyanlık ile temas kuran Moğol toplulukları, yüzyıllar içinde farklı dini yapıları benimsedi. Günümüzde Moğolistan sınırları içinde yaşayan nüfusun büyük bölümü Tibet Budizmi geleneğini sürdürüyor.
MOĞOLLARIN ESKİ DİNİ İNANCI TENGRİCİLİKTİ
Moğol boyları, tarih sahnesine çıktıkları ilk dönemlerde Tengricilik olarak adlandırılan Gök Tanrı inancına bağlandı. Evrensel düzenin ve gökyüzünün koruyucusu sayılan Tengri, toplumsal yapının temelini oluşturdu. Moğol geleneklerinde atalara duyulan saygı, doğa unsurlarına atfedilen kutsallık ve şamanların yürüttüğü ritüeller günlük yaşamı doğrudan yönlendirdi. Dağlar, nehirler ve ormanlar kutsal mekan kabul edildi.
CENGİZ HAN'IN DİNİ İNANCI
Moğol İmparatorluğu'nun kurucusu Cengiz Han, hayatı boyunca Gök Tanrı inancını korudu. Askeri ve siyasi güç alanını Tengri'nin iradesine bağlayan Cengiz Han, fethettiği topraklarda farklı dinlere hoşgörü gösterdi. Bünyesinde Budist, Müslüman ve Hristiyan tebaayı barındıran imparatorluk, din adamlarına vergi muafiyeti gibi çeşitli ayrıcalıklar tanıdı.
MOĞOLLAR BUDİZM'İ NE ZAMAN KABUL ETTİ?
Budizm, Moğol coğrafyasına farklı dalgalar halinde girdi. 16. yüzyılın ikinci yarısında Tibet Budizmi'nin Gelug mezhebi Moğollar arasında hızla yayıldı. Moğol Hükümdarı Altan Han ile Tibetli dini lider Sonam Gyatso arasında 1578 yılında gerçekleşen tarihi görüşme, Budizmin resmiyet kazanmasını sağladı. Bu görüşmeyle birlikte Sonam Gyatso'ya "Dalay Lama" unvanı verildi. Takip eden süreçte inşa edilen manastırlar, Moğol kültürünün ana merkezleri haline geldi.
MOĞOLLAR MÜSLÜMAN OLDU MU?
Moğol İmparatorluğu'nun parçalanmasının ardından batıya yönelen bazı hanedanlar İslamiyet'i kabul etti. Altın Orda Devleti Hükümdarı Berke Han, İslam dinini seçen ilk Moğol hükümdarlarından biri oldu. Özbek Han döneminde ise İslamiyet devletin resmi dini konumuna yükseldi. Aynı dönemde İran bölgesinde hüküm süren İlhanlı Hükümdarı Gazan Han, 1295 yılında Müslümanlığı benimsedi. Ancak bu dini değişimler belirli coğrafyalarla sınırlı kaldı ve tüm Moğol halklarını kapsamadı.
GÜNÜMÜZDE MOĞOLLAR HANGİ DİNE İNANIYOR?
Günümüz Moğolistan'ında en yaygın dini inanç Tibet Budizmi olarak kayıtlara geçiyor. Ülke genelinde 2020 yılında yapılan nüfus sayımı verilerine göre, 15 yaş ve üstü nüfusun yüzde 59,4'ü herhangi bir dine inanmadığını beyan etti. Bir dine mensup olduğunu belirten yüzde 40,6'lık kesimin ise yaklaşık yüzde 87'sini Budistler oluşturuyor. Ülkenin batı vilayetlerinde ikamet eden Kazak kökenli vatandaşlar ise Müslüman nüfusun ana gövdesini teşkil ediyor.
MOĞOLLAR İLE TÜRKLERİN ESKİ DİNİ AYNI MIYDI?
Eski Türk ve Moğol toplulukları, Gök Tanrı inancı ve doğa kültleri bağlamında benzer dini pratikleri paylaştı. Ancak her iki toplumun kendine özgü ritüelleri ve geleneksel ayrışmaları mevcuttu. Yüzyıllar içerisinde Türk topluluklarının büyük kısmı İslamiyet küreğine katılırken, Moğolistan merkezli Moğol grupları Tibet Budizmi çerçevesinde şekillenen bir inanç yapısını sürdürdü.
