Birinci Balkan Savaşı’nın en dikkat çekici savunmalarından biri Edirne’de yaşandı. Osmanlı ordusunun Edirne Müstahkem Mevkii Komutanı Mehmed Şükrü Paşa, Bulgar ve Sırp kuvvetlerinin kuşattığı şehrin savunmasını yönetti. Kuşatma şartlarının giderek ağırlaşmasına rağmen Edirne’deki direniş aylarca devam etti.
Bu mücadele, Şükrü Paşa’nın adını Edirne ile bütünleştirdi. Tarih kaynaklarında “Edirne Müdafii” olarak anılan Osmanlı komutanının doğum yeri, askerî kariyeri, Edirne savunmasının süresi, teslim tarihi ve ölümünden sonra naaşının götürüldüğü yer bugün de merak ediliyor.
EDİRNE MÜDAFİİ ŞÜKRÜ PAŞA KİMDİR?
Edirne Müdafii olarak tanınan kişi Mehmed Şükrü Paşa’dır. Osmanlı ordusunda topçu subayı ve komutan olarak görev yapan Şükrü Paşa, Birinci Balkan Savaşı sırasında Edirne Müstahkem Mevkii Komutanlığını yürüttü.
1912 yılında başlayan Balkan Savaşı sırasında Bulgar ve Sırp kuvvetleri Edirne’yi kuşattı. Şükrü Paşa, şehirdeki birliklerin komutasını üstlenerek savunmayı sürdürdü. Edirne’nin aylar boyunca kuşatma altında kalması, onun askerî kariyerindeki en önemli dönemi oluşturdu.
Şükrü Paşa’nın yönettiği Edirne Müdafaası, Osmanlı askerî tarihinde önemli bir savunma örneği olarak yer aldı.
MEHMED ŞÜKRÜ PAŞA NE ZAMAN VE NEREDE DOĞDU?
Mehmed Şükrü Paşa 1857 yılında Erzurum’da dünyaya geldi. Babası Kolağası Mustafa Bey, annesi ise Muhsine Hanım’dı.
Şükrü Paşa ilk askerî eğitimini Erzincan Askerî İdadisinde aldı. Ardından İstanbul’daki Sütlüce Topçu Okuluna devam etti. 1879 yılında topçu teğmeni olarak okuldan mezun oldu.
Matematik alanındaki başarısı ve askerî eğitimindeki yetkinliği, kariyerinin sonraki dönemini de etkiledi. Osmanlı yönetimi tarafından Almanya’ya gönderilen Şükrü Paşa, Potsdam Garnizonu’nda dört yıldan fazla eğitim gördü.
Almanya’daki eğitim sürecinde askerî rütbelerde yükselen Şükrü Paşa, İstanbul’a döndükten sonra yalnızca askerî görevler üstlenmedi. Harbiye ve Darüşşafaka’da balistik ve matematik dersleri verdi.
ŞÜKRÜ PAŞA NERELİDİR?
Şükrü Paşa Erzurumludur. 1857 yılında Erzurum’da doğan Osmanlı komutanının ailesi de Erzurum ile bağlantılıydı.
Biyografi kayıtlarında Şükrü Paşa’nın babasının Kolağası Mustafa Bey, annesinin ise Muhsine Hanım olduğu bilgisi yer alıyor. Askerî eğitimini tamamladıktan sonra Osmanlı ordusunda farklı görevler üstlenen Şükrü Paşa, özellikle Edirne savunmasıyla tanındı.
ŞÜKRÜ PAŞA NEDEN EDİRNE MÜDAFİİ DENİLİYOR?
Şükrü Paşa’nın “Edirne Müdafii” olarak tanınmasının temel nedeni, Birinci Balkan Savaşı sırasında Edirne’nin savunmasını yönetmesidir.
1912’de Balkan Savaşı başladığında Şükrü Paşa, Edirne Müstahkem Mevkii Komutanı olarak görev yapıyordu. Balkan cephesinin diğer bölgelerinde Osmanlı birlikleri geri çekilirken Edirne’deki savunma devam etti.
Bulgar ve Sırp kuvvetlerinin kuşatması ilerledikçe şehirde yaşam şartları ağırlaştı. Yiyecek ve cephane sıkıntısı büyüdü. Buna rağmen Şükrü Paşa komutasındaki birlikler savunmayı uzun süre sürdürdü.
Edirne Valiliğinin 25 Mart 2026 tarihli açıklamasına göre şehir, Şükrü Paşa’nın komutasında 155 gün savunuldu. Bu mücadele, komutanın tarih kaynaklarında “Edirne Müdafii Şükrü Paşa” adıyla yer almasını sağladı.
EDİRNE KAÇ GÜN SAVUNULDU?
Edirne, Birinci Balkan Savaşı sırasında 155 gün boyunca savunuldu.
Edirne Valiliğinin 2026 tarihli açıklaması fiilî savunma süresini 155 gün olarak veriyor. Şükrü Paşa Anıtı ve Kıyık Tabya ile ilgili resmî bilgilerde ise savunma süresi “5 ay 5 gün” şeklinde ifade ediliyor.
Şükrü Paşa’ya Edirne’yi başlangıçta ne kadar süre savunması yönünde emir verildiği konusunda ise kaynaklarda farklı bilgiler bulunuyor. Edirne Valiliğinin biyografi sayfasında 40 gün, Kıyık Tabyası hakkındaki anlatımda ise 50 gün ifadesi yer alıyor.
Bu nedenle başlangıçta verilen emir süresi konusunda farklı rakamlar bulunurken, güncel resmî açıklama Edirne’nin 155 gün savunulduğunu belirtiyor.
EDİRNE NE ZAMAN TESLİM OLDU?
Uzun süren kuşatmanın ardından Edirne 26 Mart 1913 tarihinde teslim oldu.
Şükrü Paşa komutasındaki savunmanın son döneminde şehirdeki yiyecek ve yakacak stokları kritik seviyeye ulaştı. Cephane miktarının azalması ve saldırıların yoğunlaşmasıyla savunmanın devam ettirilmesi mümkün olmadı.
Şükrü Paşa, 26 Mart 1913 sabahında kalenin teslim sürecini başlattı. Böylece Edirne’de 155 gün süren savunma sona erdi.
ŞÜKRÜ PAŞA TESLİMDEN SONRA NE YAPTI?
Edirne’nin teslim edildiği 26 Mart 1913 tarihinde Şükrü Paşa, kalenin teslim edilmesi için Bulgar komutanlığına subay gönderdi. Aynı gün Bulgar komutan General Nikola İvanov tarafından karşılandı.
Teslimin ardından Şükrü Paşa Bulgaristan’da esir tutuldu. Yaklaşık altı ay sonra Osmanlı topraklarına döndü.
Edirne’nin Bulgaristan yönetimindeki dönemi ise uzun sürmedi. İkinci Balkan Savaşı sırasında Osmanlı birlikleri yeniden harekete geçti ve Edirne 21 Temmuz 1913 tarihinde tekrar Osmanlı yönetimine girdi. Harekât, Enver Bey/Paşa komutasındaki birliklerin ilerleyişiyle gerçekleşti.
ŞÜKRÜ PAŞA NE ZAMAN ÖLDÜ?
Mehmed Şükrü Paşa 5 Haziran 1916 tarihinde İstanbul’da hayatını kaybetti.
Edirne savunmasının ardından sağlık sorunları yaşayan Şükrü Paşa, tedavi amacıyla Bursa kaplıcalarına gitti. Burada zatürreye yakalandı.
İstanbul’a dönen Şükrü Paşa, 5 Haziran 1916 tarihinde evinde yaşamını yitirdi.
ŞÜKRÜ PAŞA’NIN MEZARI NEREDE?
Şükrü Paşa’nın naaşı ölümünün ardından İstanbul’daki Merkez Efendi Mezarlığı’na defnedildi. Daha sonraki yıllarda Edirne’de Şükrü Paşa adına hazırlanan anıtın tamamlanmasıyla naaşının yeri değiştirildi.
Şükrü Paşa’nın naaşı 24 Temmuz 1998 tarihinde Edirne’deki Kıyık Tabya’ya taşındı. Şükrü Paşa Anıtı ise 27 Temmuz 1998 tarihinde açıldı.
Bugün Kıyık Tabya’da yer alan Şükrü Paşa Anıtı ve Balkan Savaşı Müzesi, Edirne’nin Balkan Savaşları dönemindeki savunmasını anlatan önemli tarihî alanlar arasında bulunuyor. Şükrü Paşa’nın mezarı da burada yer alıyor.
ŞÜKRÜ PAŞA’NIN TARİHTEKİ YERİ
Mehmed Şükrü Paşa’nın askerî hayatındaki en önemli dönüm noktası Edirne Müdafaası oldu. 1857 yılında Erzurum’da başlayan hayatı, Osmanlı ordusunda aldığı görevlerle şekillenen Şükrü Paşa, Birinci Balkan Savaşı sırasında Edirne’nin savunmasına liderlik etti.
155 gün süren savunma, onun “Edirne Müdafii” olarak tarihe geçmesini sağladı. 26 Mart 1913’te Edirne’nin teslim edilmesinin ardından esaret yaşayan Şükrü Paşa, 1916’da İstanbul’da hayatını kaybetti.
